Iran US Conflict: शुक्रवारी अमेरिका आणि इराण युद्ध संपवण्याच्या करार आता दृष्टीपथात असून; अंतिम हात फिरवला जात आहे, दोन्ही देशांच्या अधिकाऱ्यांच्या मते, लवकरच हा करार अंतिम होऊ शकतो. असे असले तरी लेबनॉन वरील इस्रायलचे हल्ले सुरूच आहे, त्याने अडथळा येत असल्याचेच इराणच्या अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे. त्यामुळे गेल्या अनेक दिवसांपासून युध्दविराची अशा लागलेल्या जगाने काहीसा सुटकेचा निःश्वास सोडला आहे. कच्च्या तेलाचा पूरवठा वेळेवर होत नसल्याने महागाई भडकली आहे. महागाईने मेटाकुटीस आलेल्या जनतेला यामुळे दिलासा मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अरागची यांनी सांगितले की, वॉशिंग्टनसोबतचा सामंजस्य करार (MoU) होण्याच्या स्थितीत यापूर्वी कधीही इतके जवळ आले नव्हते. त्यांनी प्रसारमाध्यमांना आवाहन केले की, करार अंतिम होण्यापूर्वी त्यातील तपशीलांबाबत कोणताही अंदाज बांधू नये. या कराराबाबतच्या बातम्यांना यापूर्वी ‘खोट्या बातम्या’ (fake news) म्हणून फेटाळणाऱ्या अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी नंतर अरागची यांची विधाने पुन्हा शेअर केली.
दरम्यान पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ – ज्यांच्या देशाने या वाटाघाटींमध्ये मध्यस्थी करण्यास मदत केली आहे – यांनी सांगितले की, “अंतिम आणि सर्वसंमत मसुदा” तयार करण्यात आला आहे, तरीही काही “पुढील पावले” उचलणे अजून बाकी आहे.
आतापर्यंत काय घडले?
लेबनॉनमधील युद्धविराम हा अमेरिका-इराण करारासाठी ‘अग्निपरीक्षा’ ठरेल असे दिसत आहे, तेहरानहून बातमी देताना अल जजिराचे मोहम्मद वल्ल यांनी सांगितले की, अरागची (Abbas Aragchi) यांनी प्रस्तावित सामंजस्य कराराबाबत इराणच्या नेतृत्वामध्ये काही मतभेद असल्याचे मान्य केले; मात्र त्यांनी हे मतभेद हाताळण्याजोगे असल्याचे म्हटले आणि लवकरच करार होऊ शकतो असे सांगितले. कराराच्या पहिल्या टप्प्यात लेबनॉनसह सर्व आघाड्यांवर युद्धविराम, होर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) येथील नाकेबंदी उठवणे आणि इराणची गोठवलेली मालमत्ता मुक्त करण्याची यंत्रणा यांचा समावेश असेल. वल्ल यांच्या मते, लेबनॉनमध्ये युद्धविराम घडवून आणणे आणि तो टिकवून ठेवणे हीच या कराराच्या यशाची मुख्य कसोटी ठरेल.
इराणच्या अधिकाऱ्याचा दावा
२४ अब्ज डॉलर्सची मालमत्ता मुक्त होऊ शकते, सरकारी प्रसारमाध्यमांनी वरिष्ठ अधिकारी मोहसेन रेझाई यांचा हवाला देत वृत्त दिले की, ट्रम्प यांनी इराणची २४ अब्ज डॉलर्सची गोठवलेली मालमत्ता मुक्त करण्यास सहमती दर्शवली आहे, परंतु त्यांनी सार्वजनिकरीत्या हे मान्य केलेले नाही. ट्रम्प यांनी यापूर्वी प्रस्तावित कराराबाबतच्या इराणच्या बातम्यांना “खोट्या बातम्या” म्हणून फेटाळून लावले होते.
इराणने निकष पूर्ण करावे
ट्रम्प यांची कठोर भूमिका घेतली असून इराणसोबत करारावर स्वाक्षरी होण्यास काही दिवसच आहेत, अल जजिराचे ॲलन फिशर यांनी वृत्त दिले की, ट्रम्प यांनी इराणवर प्रस्तावित कराराचे “खोटे” आणि चुकीचे तपशील लीक केल्याचा आरोप केला आहे. त्यांनी तेहरानला “अत्यंत बेईमान” (dishonourable) म्हटले आणि त्यांना लवकर “सुधरण्याचा” (get their act together) सल्ला दिला. ट्रम्प यांच्या कठोर भाषेचा वापर करूनही, उपराष्ट्राध्यक्ष जे.डी. वान्स यांच्यासह अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की प्रगती होत आहे आणि जर इराणने ठरवलेले “निकष” (benchmarks) पूर्ण केले तर त्यांना काही सवलती किंवा प्रोत्साहन मिळू शकते.
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर इराणी ड्रोन रोखल्याचा अमेरिकेचा दावा: ‘सेंटकॉम’ने (CENTCOM) सांगितले की, अमेरिकन सैन्याने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या व्यापारी जहाजांना लक्ष्य करणाऱ्या अनेक इराणी हल्लेखोर ड्रोनना पाडले; तसेच, या महत्त्वपूर्ण व्यापारी मार्गावरील वाहतूक विनाअडथळा सुरू असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.
विश्लेषण काय म्हणाले
ट्रम्प इराणसोबतच्या युद्धापासून माघार घेण्याचा मार्ग (off-ramp) शोधत आहेत, वॉशिंग्टन डीसीहून बातमी देताना माईक हॅना यांनी सांगितले की, ट्रम्प यांच्या बदलत्या भूमिकेवरून इराणसोबत करार करून हा संघर्ष मागे टाकण्याची त्यांची इच्छा दिसून येते. हा करार राष्ट्राध्यक्षांना दीर्घकाळ चालणाऱ्या युद्धाचे राजकीय आणि आर्थिक परिणाम टाळण्याचा मार्ग उपलब्ध करून देऊ शकतो, असेही त्यांनी म्हटले.
लेबनॉनमधील परिस्थिती
लेबनॉनमधील संघर्षात शांततेची कोणतीही चिन्हे नाहीत: अल जजिराच्या हायडी पेट यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, इस्रायलने टायर (Tyre) आणि नबातीह (Nabatieh) जिल्ह्यांमधील शहरांवर पुन्हा हल्ले सुरू केले आहेत. तसेच, नबातीह आणि जेझिन (Jezzine) मधील २० हून अधिक वस्त्यांवर परिणाम करणारा “मोठ्या प्रमाणावरील सक्तीने स्थलांतर करण्याचा आदेश” जारी केला आहे. प्रस्तावित युद्धविराम करारात लेबनॉनचा समावेश केला जाईल, अशी इराणची ग्वाही असूनही लढाईत “कोणतीही शिथिलता दिसून येत नाही”, यावरून तणाव वाढत असल्याचे स्पष्ट होते, असे त्यांनी सांगितले.
लेबनॉन ही एक महत्त्वाची कसोटी ठरेल
माजी अमेरिकन मुत्सद्दी, हेन्री एन्शर यांनी अल जजिराला सांगितले की, इराणने लेबनॉनकडे दीर्घकाळापासून आपल्या परराष्ट्र धोरणाचे एक “साधन” म्हणून पाहिले आहे. त्यांनी सावध केले की, दक्षिण लेबनॉनमधून इस्रायलची माघार ही “एक प्रक्रिया” असेल. गोष्टी बिघडण्याचे “अनेक मार्ग” अजूनही खुले आहेत, असा इशारा देत त्यांनी जोर दिला की, वॉशिंग्टन आणि तेहरान यांच्यातील कोणताही करार हा अंतिम तोडगा नसून, जास्तीत जास्त “एखादी प्रक्रिया सुरू करण्याचा करार” ठरेल, असे आत व्यक्त केले.
