इराण युद्ध: १०७ वा दिवस: वॉशिंग्टन आणि तेहरान यांच्यातील करारावर आज होणार स्वाक्षरी?

Iran And US Conflict: अमेरिका आणि इराण शांतता कराराच्या पहिल्या टप्प्यावर स्वाक्षरी करण्याच्या अगदी जवळ आले आहेत असे दिसते, परंतु हा करार कधी होईल याबद्दल दोन्ही बाजूंनी वेगवेगळ्या वेळा सांगितल्या जात आहेत. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि पाकिस्तानचे मध्यस्थ यांच्या मते, रविवारी या करारावर स्वाक्षरी होणार आहे. तसेच होर्मूझ सर्वांसाठी खुली केली जनावर असल्याचे त्यांनी सांगितले आहे, मात्र, इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे म्हणणे आहे की, हा करार रविवारी होणार नाही आणि त्यासाठी अद्याप कोणतीही निश्चित तारीख ठरलेली नाही, असे अल जंजिराने वृत्त दिले आहे.

इराण: अंतिम श्वासापर्यंत लढू

१२-दिवसीय युद्धाचा पहिला वर्धापनदिन साजरा करताना, इराणचे मुख्य वार्ताकार मोहम्मद बागेर घलिबाफ यांनी शनिवारी सांगितले की, इराणी “अंतिम विजया”पर्यंत ठामपणे उभी राहील. “१२-दिवसीय युद्धातील शूर आणि शोषित हुतात्म्यांचा आदर्श समोर ठेवून, आम्ही आमच्या प्रिय इराणच्या अभिमानासाठी आणि अंतिम विजयासाठी शेवटच्या श्वासापर्यंत लढत राहू,” असे घलिबाफ यांनी ‘एक्स’ (X) वर पोस्ट केले.

इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान यांनी म्हटले की, गेल्या वर्षी जूनमध्ये झालेल्या १२-दिवसीय युद्धात इराण देशाला कमकुवत करण्याचे इस्रायलचे प्रयत्न अयशस्वी ठरले. इराणच्या एकजुटीमुळेच शत्रूला युद्धविराम स्वीकारणे भाग पडले, असे त्यांनी शनिवारी सांगितले.

इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अरागची यांनी शुक्रवारी सांगितले की, या करारात १४ मुद्द्यांचा समावेश आहे; त्यापैकी पहिला मुद्दा म्हणजे इराणच्या बंदरांवरील अमेरिकेची नाकेबंदी उठवणे. त्यांनी सांगितले की, या सामंजस्य करारात (MoU) लेबनॉनसह सर्व आघाड्यांवरील शत्रुत्व थांबवण्याची आणि युद्ध सुरू न करण्याची किंवा बळाचा वापर न करण्याची तरतूद आहे.

होर्मूझ सामुद्रधुनी सर्वासाठी खुली होणार

ट्रम्प यांनी ‘ट्रुथ सोशल’वर लिहिले की, एकदा का प्राथमिक करारावर (फ्रेमवर्क डील) स्वाक्षरी झाली की, जागतिक तेल पुरवठ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची असलेली आणि इराणने रोखून धरलेली ‘होरमुझची सामुद्रधुनी’ (Strait of Hormuz) त्वरित “सर्वांसाठी खुली” केली जाईल. “उद्या या करारावर स्वाक्षरी होणार आहे आणि स्वाक्षरी होताच होरमुझची सामुद्रधुनी सर्वांसाठी खुली केली जाईल,” अशी पोस्ट शनिवारी ट्रम्प यांच्या अधिकृत ‘ट्रुथ सोशल’ प्लॅटफॉर्मवर करण्यात आली.

इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते इस्माईल बघाई यांनी शनिवारी सांगितले की, स्वाक्षरीची तारीख अद्याप निश्चित झालेली नाही, परंतु “ती उद्या नसेल.” तरीही त्यांनी पुढे म्हटले की: “येत्या काही दिवसांत हे घडण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.” पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ यांनी शनिवारी ‘एक्स’ (X) वर सांगितले की, या कराराची “अंतिम पूर्तता” “पुढील २४ तासांत” अपेक्षित आहे. त्यांनी पुढे नमूद केले की यावर इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने स्वाक्षरी केली जाईल, मात्र यात नेमके काय समाविष्ट असेल किंवा इतर तपशील काय असतील, याबद्दल त्यांनी अधिक माहिती दिली नाही.

सामंज्यस्य करारावर आभासी स्वाक्षरी

वॉशिंग्टन डीसी येथून बातमी देताना ‘अल जझीरा’च्या किम्बर्ली हॅकेट यांनी सांगितले की, अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांनी असे सुचवले आहे की अमेरिका आणि इराण यांच्यातील सामंजस्य करारावर (MoU) आभासी (व्हर्च्युअल) पद्धतीने स्वाक्षरी केली जाईल. त्या म्हणाल्या, “आता अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांचे रविवारचे वेळापत्रक जाहीर झाले आहे. त्यात आभासी स्वाक्षरी समारंभाचा कोणताही उल्लेख नाही. तरीही, तो त्यात समाविष्ट केला जाऊ शकतो.”

तेहरान येथून बातमी देताना ‘अल जझीरा’चे अल्मिगदाद अल-रुहैद यांनी सांगितले की, कराराचा मार्ग पूर्वीपेक्षा अधिक जवळ आला आहे, परंतु करारावर स्वाक्षरी करण्याचा अंतिम निर्णय इराणच्या अधिकाऱ्यांनी अद्याप जाहीर केलेला नाही. ते म्हणाले, “परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी इराण सामंजस्य कराराच्या मसुद्याचे पुनरावलोकन करत असल्याचे सांगितल्याला आता २४ तास उलटून गेले आहेत.”

इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू – ज्यांनी फेब्रुवारीमध्ये अमेरिकेच्या साथीने युद्ध सुरू केले होते – यांनी सांगितले की, ट्रम्प यांनी त्यांना वचन दिले होते की कोणत्याही करारामध्ये समृद्ध अणु-साहित्य (enriched nuclear material) काढून टाकण्याचा समावेश असेल.

अमेरिका: वनवे अटॅक द्रोण पडले

अमेरिकेच्या लष्कराच्या ‘सेंट्रल कमांड’ने (CENTCOM) शनिवारी सांगितले की, इराणने “होरमुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) ओलांडणाऱ्या व्यापारी जहाजांवर हल्ला करण्याच्या उद्देशाने अनेक ‘वन-वे अटॅक ड्रोन’ (केवळ हल्ल्यासाठी वापरले जाणारे ड्रोन) सोडले होते.” त्यांनी पुढे सांगितले की, “अमेरिकन सैन्याने गेल्या काही तासांत त्या सर्वांना पाडले आहे.”

डेमोक्रॅटिक पक्षाच्या लोकप्रतिनिधींनी ट्रम्प यांच्या योजनांबद्दल साशंकता व्यक्त केली आहे; एका काँग्रेस सदस्याने या संभाव्य कराराचे वर्णन “मूलभूतपणे शरणागतीचा दस्तऐवज” असे केले आहे. कॅलिफोर्नियाचे सिनेटर ॲडम शिफ यांनी ‘एक्स’वर म्हटले, “राष्ट्राध्यक्ष म्हणतात की युद्ध संपले आहे. मला आशा आहे की त्यांचे म्हणणे बरोबर असेल. पण आपण हे यापूर्वीही ऐकले आहे. आणि त्यासोबतच अनेक मोडलेली वचनेही पाहिली आहेत.”

लेबनॉन आणि इस्रायलमध्ये तणाव

बेरूत येथून बातमी देताना ‘अल जझीरा’च्या हेडी पेट यांनी सांगितले की, इराणसोबतचा करार जवळ आल्याच्या बातम्या असूनही लेबनॉनमध्ये इस्रायलचे हल्ले सुरूच आहेत. त्या म्हणाल्या, “पहाटे ‘देर एझ-झहरानी’ शहरात हवाई हल्ले झाले, ज्यात नबातिह जिल्ह्यातील दोन जण ठार झाले. जेझिन जिल्ह्यातील ‘रिहान’ नावाच्या शहराच्या महापौरांची आज सकाळी हत्या झाली. तसेच, टायर (Tyre) शहराच्या अगदी दक्षिणेकडील एका स्मशानभूमीत एका व्यक्तीचा मृत्यू झाला.” हिजबुल्लाने असेही म्हटले आहे की, ते पुढे सरकण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या इस्रायली सैनिकांना लक्ष्य करत आहेत.