America And Iran Confilct: अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव वाढत असून दोन्ही बाजूंनी माघार कोणीच घेत नसल्याने युद्धाचा भडका वाढत आहे. सलग सहाव्या दिवशी रात्री अमेरिकेने इराणवर मोठ्या हल्ल्यांची मालिका केली. यात ३८ जण ठार झाले तर ४०० हुन अधिक जण जखमी झाले आहे. या हल्ल्यांनंतर त्याला प्रत्युत्तर म्हणून इराणने आखाती देशांमधील अनेक ठिकाणांवर आणि इतर प्रादेशिक देशांमधील अमेरिकन तळांवर क्षेपणास्त्रे व ड्रोन डागले. त्यामध्ये इराणने बहरीन, कतार, ओमान, जॉर्डन आणि सीरियावर हल्ले केले.
एएफपी (AFP) या वृत्तसंस्थेने दिलेल्या माहितीनुसार, २२ जून रोजी स्वित्झर्लंडमध्ये युद्ध संपवण्यासाठी ६० दिवसांच्या वाटाघाटींच्या प्रक्रियेबाबत दोन्ही बाजूंमध्ये चर्चा झाली होती; त्यानंतर अमेरिकेने केलेल्या हल्ल्यांमध्ये ३८ जण ठार आणि ४०० हून अधिक जण जखमी झाल्याचे इराणने म्हटले आहे. यामध्ये अमेरिकेने रात्री केलेल्या हल्ल्यांत ठार झालेल्या किमान आठ जणांचाही समावेश आहे. असे वृत्त अल जंजिराने दिले आहे.
गुरुवारी रात्री आणि शुक्रवारी इराणवर कुठे हल्ले झाले?
दरम्यान अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने (CENTCOM) सांगितले की, शुक्रवारी पहाटे ०१:४० वाजता (GMT) त्यांनी इराणविरुद्धच्या हल्ल्यांची मोठी मोहीम पूर्ण केली. अमेरिकन लष्कराने इराणमधील नेमक्या कोणत्या ठिकाणांवर हल्ले केले, याबद्दल फारशी माहिती दिली नाही. मात्र, इराणी प्रसारमाध्यमांच्या वृत्तानुसार, अमेरिकन सैन्याने इराणमधील किमान सहा पूल, एक रेल्वे स्टेशन आणि इतर ठिकाणांवर हल्ले केले; यात किमान आठ जण ठार आणि अनेकजण जखमी झाले.
इराणच्या ‘फार्स’ (Fars) वृत्तसंस्थेने सांगितले की, दक्षिण होर्मोजगन प्रांतात ज्या सहा पुलांवर हल्ले झाले, त्यात खालील पुलांचा समावेश आहे: बंदर अब्बास यांना खमीर आणि लाराशी जोडणारा ‘गरिवेह’ (Gariveh) पूल, लातिदान (Latidan) गावाजवळील एक पूल, काहुरेस्तान-लार (Kahoorestan-Lar) मार्गावरील दोन पूल, बंदर-ए-खमीर, केशर आणि बंदर अब्बास यांना जोडणारा अर्धवट बांधलेला पूल. खमीर जिल्ह्यातील मारू (Maru) गावातील एक पूल, इराणच्या ऊर्जा मंत्रालयाने म्हटले आहे की, अमेरिकेच्या ताज्या हल्ल्यांमुळे बंदर अब्बास आणि आसपासच्या गावांमधील वीजवाहिन्यांचे नुकसान झाले आहे. दक्षिण इराणमध्ये वीजपुरवठा खंडित झाल्याचे वृत्त होते आणि काही भागांत वीजपुरवठा पूर्ववत करण्यास सुरुवात झाली आहे.
कोणत्या आखाती देशांवर हल्ले झाले?
शुक्रवारी सकाळी, इराणच्या ‘इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स’ने (IRGC) दावा केला की, संघर्ष पुन्हा सुरू झाल्यापासून अमेरिकन तळांवर त्यांनी प्रत्युत्तरादाखल हल्ल्यांची १३ वी फेरी पूर्ण केली आहे.
या देशात इराणने हल्ले केला आहे.
त्यात शुक्रवारी सकाळी बहरीनमध्ये हवाई हल्ल्याचा इशारा देणारे सायरन वाजवण्यात आले आणि गृह मंत्रालयाने लोकांना शांत राहण्याचे आवाहन केले. त्यांनतर शुक्रवारी पहाटे, कतारवर इराणकडून क्षेपणास्त्रे आणि इतर प्रक्षेपकांद्वारे (projectiles) हल्ले झाल्यानंतर, कतारच्या प्रशासनाने सुमारे एका तासाच्या अंतराने दोन स्वतंत्र इशारे (alerts) जारी केले; या हल्ल्यांमध्ये किमान एका क्षेपणास्त्राचा समावेश होता. देशाच्या संरक्षण मंत्रालयाने सांगितले की, सर्व क्षेपणास्त्रे किंवा प्रक्षेपके हवेतच रोखण्यात आली (intercepted). कतारच्या गृह मंत्रालयाने माहिती दिली की, दोहावर ही कारवाई सुरू असताना खाली पडलेल्या क्षेपणास्त्राच्या तुकड्यांमुळे (shrapnel) एक मूल जखमी झाले; त्या मुलावर सध्या वैद्यकीय उपचार सुरू आहेत.
तसेच इराणच्या ‘आयआरजीसी’ने (IRGC) शुक्रवारी दावा केला की, त्यांनी ओमानच्या घानीम (Ghanim) भागातील अमेरिकेचे हवाई नियंत्रण रडार आणि इराण व ओमानला वेगळे करणाऱ्या ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ’मधील खडकांवर बसवलेले सागरी नियंत्रण रडार नष्ट केले आहे. युनायटेड किंगडमच्या ‘मॅरिटाइम ट्रेड ऑपरेशन्स’ या संस्थेने सांगितले की, गुरुवारी ओमानमधील खसाब (Khasab) शहराच्या पूर्वेस सुमारे १९ नॉटिकल मैल (सुमारे ३५ किमी) अंतरावर प्रवास करणाऱ्या एका टँकरला अज्ञात प्रक्षेपकाचा फटका बसला.
इराणच्या ‘मेहर’ (Mehr) या वृत्तसंस्थेनुसार, ‘आयआरजीसी’ने शुक्रवारी सांगितले की त्यांनी कुवेतमधील अमेरिकेच्या लष्करी तळावर हल्ला केला. या हल्ल्यात क्षेपणास्त्र-विरोधी संरक्षण रडार, अनेक महत्त्वाची शस्त्रास्त्रे साठवणारी गोदामे आणि ‘हायमार्स’ (HIMARS) प्रकारातील जमिनीवरून जमिनीवर मारा करणारी दोन क्षेपणास्त्र लाँचर्स नष्ट करण्यात आली.
जॉर्डनच्या लष्कराने शुक्रवारी सांगितले की, देशावर लक्ष्य करून डागण्यात आलेली तीन इराणी क्षेपणास्त्रे त्यांच्या हवाई संरक्षण यंत्रणेने रोखली आणि पाडली. लष्कराने सांगितले की, या घटनेत कोणतीही जीवितहानी झाली नाही; जॉर्डनच्या ‘रॉयल इंजिनिअरिंग कॉर्प्स’च्या पथकांनी खाली पडलेल्या क्षेपणास्त्रांच्या तुकड्यांची विल्हेवाट लावली.
‘तस्निम’ (Tasnim) या वृत्तसंस्थेने शुक्रवारी दिलेल्या वृत्तानुसार, ‘आयआरजीसी’ने सांगितले की त्यांनी सीरियातील ‘अल-तन्फ’ (al-Tanf) लष्करी तळावरील अमेरिकेच्या ‘स्पेशल ऑपरेशन्स कमांड सेंटर’वर हल्ला केला. ‘आयआरजीसी’ने पुढे सांगितले की, इराण शहर (Iranshahr) येथे इराणी सैनिकांच्या हत्येचा बदला म्हणून हा हल्ला करण्यात आला.
इराण आणि अमेरिकेचे नेते काय म्हणत आहेत?
इराणचे लष्करी प्रवक्ते इब्राहिम झोलफगारी यांनी अमेरिकेवर या जलमार्गामध्ये अस्थिरता निर्माण केल्याचा आरोप केला आणि म्हटले की, ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ’ची स्थिती “४० दिवसांच्या युद्धापूर्वी होती तशी पुन्हा कधीच होणार नाही.” बुधवारी जो रोगन (Joe Rogan) यांच्या पॉडकास्ट कार्यक्रमात बोलताना अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष जे.डी. व्हान्स (JD Vance) म्हणाले की, इस्रायल सरकारच्या अनेक सदस्यांनी अमेरिकेचे जनमत प्रभावित करून इराणसोबतच्या संभाव्य कराराला विरोध करण्यास प्रवृत्त करण्याचा प्रयत्न केला. व्हान्स म्हणाले, “मला यात तिळमात्र शंका नाही की इस्रायल सरकारमध्ये असे काही लोक आहेत जे आम्हाला त्या धोरणापासून दूर नेण्याचा प्रयत्न करत आहेत, कारण त्यांना लष्करी मोहीम सुरू ठेवायची आहे.”
